Autorica: Karina Petrova
Mladi ljudi koji često konzumiraju alkohol, puše cigarete ili koriste kanabis mogli bi ugroziti svoje buduće kognitivno zdravlje. Novo istraživanje pokazuje da intenzivna upotreba psihoaktivnih supstanci u ranoj odrasloj dobi predviđa slabije pamćenje decenijama kasnije. Studija, objavljena u časopisu Journal of Aging and Health, ističe kako navike stečene u mladosti mogu imati dugotrajne posljedice po zdravlje mozga u kasnijoj srednjoj životnoj dobi.
Kako ljudi stare, prirodno dolazi do promjena u načinu na koji njihov mozak obrađuje i pohranjuje informacije. Kod nekih osoba razvija se demencija, ozbiljno oštećenje kognitivnih sposobnosti koje utiče na svakodnevno funkcionisanje i samostalnost. Samo u Sjedinjenim Američkim Državama milioni starijih osoba trenutno žive s Alzheimerovom bolešću i srodnim oblicima demencije.
Problemi s pamćenjem često predstavljaju jedan od prvih upozoravajućih znakova budućeg kognitivnog propadanja. Identifikovanje životnih navika koje doprinose ovim poteškoćama jedan je od ključnih prioriteta stručnjaka za javno zdravstvo koji nastoje usporiti napredovanje ovih bolesti.
Dosadašnja naučna literatura jasno povezuje intenzivnu konzumaciju alkohola, kanabisa i cigareta sa smanjenom funkcijom pamćenja. Poznato je da supstance poput alkohola i kanabisa utiču na specifične moždane strukture, uključujući frontalne režnjeve i hipokampus, koji imaju ključnu ulogu u formiranju sjećanja.
Međutim, istraživači su željeli bolje razumjeti vremenski tok ovih posljedica tokom cijelog životnog vijeka. Studiju su osmislili kako bi odgovorili na konkretno pitanje o navikama u ranoj životnoj dobi i njihovim dugoročnim učincima. Željeli su utvrditi da li intenzivna upotreba psihoaktivnih supstanci u ranoj odrasloj dobi direktno narušava pamćenje decenijama kasnije.
Također su razmatrali mogućnost da rane navike indirektno uzrokuju štetu, stvarajući osnovu za razvoj ovisnosti tokom tridesetih godina života. Istraživanje ovih obrazaca ponašanja kroz život vodila je Megan Patrick, istraživačka profesorica na Institutu za društvena istraživanja Univerziteta u Michiganu.
„Upotreba psihoaktivnih supstanci ima i kratkoročne i dugoročne posljedice po zdravlje i dobrobit. Slabo pamćenje je čest rani znak demencije. Ispitivali smo da li je upotreba psihoaktivnih supstanci u ranoj odrasloj dobi povezana sa slabijim pamćenjem decenijama kasnije, u srednjoj životnoj dobi“, izjavila je Patrick u saopštenju za javnost.
Kako bi pratili ove obrasce ponašanja tokom života, istraživački tim analizirao je podatke iz kontinuiranog nacionalnog istraživanja pod nazivom Monitoring the Future Longitudinal Panel Study. Obuhvaćeni su podaci više od šesnaest hiljada učesnika koji su prvi put anketirani kao maturanti srednjih škola između 1976. i 1991. godine.
Istraživanje je pratilo iste osobe od mladosti do kasnije srednje životne dobi, koju su autori definisali kao period između 50. i 65. godine života. Tokom perioda rane odrasle dobi, između 18. i 30. godine, učesnici su periodično izvještavali o učestalosti korištenja različitih psihoaktivnih supstanci. Istraživači su se posebno fokusirali na obrasce intenzivne upotrebe. Za alkohol i kanabis to je značilo konzumaciju najmanje 20 puta u periodu od 30 dana.
Kod cigareta je intenzivna upotreba definisana kao svakodnevno pušenje. Tim je također pratio epizodično opijanje, koje su definisali kao konzumaciju pet ili više alkoholnih pića zaredom tokom perioda od dvije sedmice.
Kada su učesnici navršili 35 godina, odgovarali su na novi set pitanja osmišljenih za prepoznavanje problematične upotrebe ili ovisnosti. Pitanja su se odnosila na to da li je njihova upotreba supstanci uzrokovala određene socijalne, fizičke ili lične probleme. Na taj način procjenjivani su simptomi mogućeg poremećaja povezanog s upotrebom supstanci u ranoj srednjoj životnoj dobi.
Godinama kasnije, kada su učesnici bili u pedesetim i šezdesetim godinama života, zamoljeni su da sami procijene svoje pamćenje. Ocjenjivali su ga na jednostavnoj skali od „odlično“ do „loše“. Takve subjektivne procjene često se koriste u naučnim istraživanjima jer je primjećivanje vlastitih kognitivnih poteškoća prepoznato kao rani pokazatelj mogućeg razvoja demencije.
Istraživački tim je utvrdio da su osobe koje su tokom rane odrasle dobi češće imale periode intenzivne upotrebe psihoaktivnih supstanci u većoj mjeri prijavljivale probleme s pamćenjem u pedesetim i šezdesetim godinama života. Međutim, biološki i ponašajni mehanizmi koji povezuju ova dva životna perioda razlikovali su se u zavisnosti od vrste supstance.
U naučnim istraživanjima, medijator predstavlja varijablu koja objašnjava odnos između uzroka i posljedice. Kod epizodičnog opijanja i intenzivne upotrebe kanabisa, rizik za buduće probleme s pamćenjem bio je u potpunosti posredovan prisustvom simptoma ovisnosti u 35. godini života.
To znači da su navike usvojene u ranoj odrasloj dobi dovodile do dugoročnih problema s pamćenjem prvenstveno zato što su povećavale vjerovatnoću razvoja poremećaja povezanih s upotrebom supstanci u srednjoj životnoj dobi. Osobe koje su često prekomjerno pile alkohol ili intenzivno koristile kanabis tokom dvadesetih godina života imale su znatno veću vjerovatnoću da razviju problematičnu upotrebu do 35. godine. Osobe koje su često prekomjerno pile alkohol ili intenzivno koristile kanabis tokom dvadesetih godina imale su znatno veću vjerovatnoću da razviju problematičnu upotrebu do 35. godine. Upravo je ta problematična upotreba bila ključni mehanizam koji je povezivao rane navike sa slabijim pamćenjem kasnije u životu.
Konzumacija alkohola pokazala je nešto složeniji obrazac. Često pijenje među mladim ljudima povećavalo je rizik od razvoja poremećaja povezanog s upotrebom alkohola u srednjoj životnoj dobi, što je zatim negativno uticalo na pamćenje. Međutim, upotreba alkohola u ranoj odrasloj dobi imala je i direktan, dugotrajan učinak na lošije pamćenje, nezavisno od obrazaca konzumacije u kasnijim godinama. To sugeriše da intenzivno pijenje u mladosti može izazvati trajne promjene u mozgu koje ostaju prisutne čak i ako osoba promijeni svoje navike pijenja tokom tridesetih godina života.
Pušenje cigareta pokazalo je iznenađujuće direktnu povezanost s kognitivnim propadanjem. Broj perioda tokom kojih je osoba svakodnevno pušila u ranoj odrasloj dobi direktno je predviđao slabije pamćenje u kasnijoj srednjoj životnoj dobi.
Ovaj rezultat bio je prisutan bez obzira na to da li je osoba nastavila pušiti do 35. godine života. Čini se da intenzivna izloženost nikotinu u ranoj životnoj dobi ostavlja trajne posljedice na pamćenje, bez obzira na to da li osoba kasnije prestane pušiti ili nastavi s tom navikom.
Studija je također ukazala na dobro poznatu naučnu anomaliju vezanu za apstinenciju od alkohola. Učesnici koji su u potpunosti apstinirali od alkohola u 35. godini života češće su prijavljivali lošije pamćenje od osoba koje su alkohol konzumirale umjereno.
Naučnici smatraju da se to može objasniti činjenicom da umjereni konzumenti alkohola često imaju više socijalnih interakcija koje održavaju mozak aktivnim. Također, osobe koje u potpunosti apstiniraju od alkohola ponekad to čine zbog postojećih fizičkih ili mentalnih zdravstvenih problema koji sami po sebi mogu uticati na kognitivne funkcije.
Istraživači su naveli nekoliko ograničenja svoje studije koja je važno uzeti u obzir prilikom tumačenja rezultata. Samoprocjena pamćenja predstavlja koristan subjektivni pokazatelj, ali ne može zamijeniti formalnu kliničku dijagnozu kognitivnog propadanja.
Buduća istraživanja trebala bi koristiti objektivne medicinske testove za procjenu pamćenja i funkcije mozga kod starijih osoba. Također, uzorak ispitanika činili su isključivo učenici završnih razreda srednjih škola, što znači da su osobe koje su ranije napustile školovanje bile isključene iz istraživanja.
Budući da je nivo obrazovanja snažno povezan i s upotrebom psihoaktivnih supstanci tokom života i s kognitivnim zdravljem, isključivanje ove populacije moglo je donekle uticati na ukupnu statističku sliku. Pored toga, brojni životni faktori, poput prehrane i fizičke aktivnosti, koji također utiču na pamćenje tokom života, nisu mogli biti u potpunosti obuhvaćeni analizom.
Uprkos ovim ograničenjima, studija pruža snažne dokaze da životni izbori u ranoj odrasloj dobi mogu imati dugotrajan uticaj na starenje mozga. Razumijevanje razvoja ovih obrazaca ponašanja tokom više decenija omogućava zdravstvenim stručnjacima da bolje procijene kada je potrebno intervenirati.
„Kao što smo pokazali, ovo istraživanje ukazuje na moguće dugoročne štetne posljedice intenzivne upotrebe psihoaktivnih supstanci u ranoj odrasloj dobi na kognitivno zdravlje kasnije u životu. Ono naglašava važnost ranih intervencija“, izjavila je Patrick.
Identifikovanjem načina na koji upotreba psihoaktivnih supstanci među mladim ljudima vodi ka razvoju ovisnosti u srednjoj životnoj dobi i kasnijem kognitivnom propadanju, stručnjaci za javno zdravstvo mogu preciznije usmjeriti svoje preventivne aktivnosti. Pomoć mladim odraslim osobama u upravljanju upotrebom psihoaktivnih supstanci danas bi mogla zaštititi njihovo pamćenje i kognitivne funkcije u decenijama koje dolaze.
Studiju pod nazivom „Upotreba psihoaktivnih supstanci u ranoj odrasloj dobi kao prediktor loše samoprocjene pamćenja decenijama kasnije u srednjoj životnoj dobi“ potpisuju Megan E. Patrick, Yuk C. Pang, Yvonne M. Terry-McElrath i Joy Bohyun Jang.
Izvor: Heavy substance use in early adulthood predicts memory problems decades later